Erfgoed methodiek Eindhoven

In de eerste fase verdiepen we ons in bestaande theorieën en werkwijzen rondom erfgoedaanwijzing en meerstemmigheid. Door middel van literatuuronderzoek en een theoretische studie brengen we in kaart hoe erfgoed bepaling zich heeft ontwikkeld. 

Daarnaast doen we een referentiestudie naar methodes van andere gemeenten die experimenteren met participatieve of meerstemmige vormen van erfgoedbepaling. We analyseren hun processen, instrumenten en besluitvormingsstructuren: wat werkt, waar lopen zij tegenaan en welke lessen zijn relevant voor Eindhoven?

De inzichten uit deze studies vormen de basis voor onze eigen, context specifieke werkwijze.

Op basis van het onderzoek stellen we een conceptwerkwijze op die zal worden getest in een pilotproject voor de vier werken op de middelbare school in Eindhoven. Deze werkwijze beschrijft de verschillende fasen van het proces: van het ophalen van perspectieven tot het gezamenlijk duiden van betekenis. Dit doen we door middel van verschillende interviews met experts en betrokkenen en dit vullen we aan met co-creatieve sessies die passend zijn bij de doelgroep. 

Met de input die we uit deze verschillende participatievormen ophalen kunnen we de verschillende argumenten voor en tegen erfgoedaanwijzing in kaart brengen. Hier wordt vervolgens een tool voor ontwikkeld om de afweging te maken of het object wel of niet erfgoed dient te worden.

Een essentieel onderdeel van meerstemmige erfgoedaanwijzing is het betrekken van de juiste stemmen. Daarom ontwikkelen we een stakeholdersmapping-tool, waarmee we in kaart brengen welke personen, groepen en organisaties verbonden zijn aan de objecten.

Met deze tool voeren we een stakeholdersanalyse uit waarin we zowel formele als informele betrokkenen en stille belanghebbenden zichtbaar maken. De uitkomsten van deze analyse stuurt het participatieproces en zorgt ervoor dat de pilot zoveel mogelijk perspectieven omvat.

Op basis van de stakeholdersanalyse gaan we in gesprek met verschillende betrokkenen rondom de school en de kunstwerken. In deze stakeholderinterviews onderzoeken we hoe de werken worden beleefd, welke herinneringen ze oproepen en welke waarden eraan worden toegekend.

We spreken met mensen vanuit uiteenlopende posities en perspectieven. Zo spreken we met: Erfgenamen, verschillende stichtingen, beheerders en bezoekers. De voor- en tegenargumenten die zij geven zijn essentieel binnen een meerstemmige benadering van erfgoed.

De interviews leveren een ruim palet aan perspectieven op dat de basis vormt voor verdere gezamenlijke duiding.

In de nabije toekomst organiseren we een interactieve sessie met een belangrijke stakeholdergroepen: de leerlingen van de school. In deze sessie testen we onze conceptwerkwijze in de praktijk. In een co-creatie sessie gaan scholieren met elkaar in gesprek over wat erfgoed is, wat de kunstwerken op hun school voor hen betekenen en welke criteria zij belangrijk vinden bij de bepaling van erfgoed. Door met de leerlingen in gesprek te gaan onderzoeken we de perspectieve op de kunstwerken en de werking van de methode. Het doel van zowel de interviews als de interactieve sessie is om een zo breed mogelijk spectrum aan perspectieven op te halen, inclusief onderbouwde argumenten vóór en tegen erfgoedaanwijzing. Deze inzichten worden vervolgens samen met erfgoedexperts gewogen en geduid, zodat er een zorgvuldige afweging gemaakt kan worden over de erfgoedstatus van de werken.

De inzichten uit het literatuuronderzoek, de referentiestudies, de stakeholderinterviews en de interactieve pilot sessie in de school zijn aan het einde van het traject vertaald naar een praktische en overdraagbare toolkit voor de gemeente Eindhoven. Waar de pilot draaide om vier kunstwerken, richt het eindresultaat zich op de bredere toepassing binnen de stad.

We hebben drie concrete tools ontwikkeld die ingezet kunnen worden bij toekomstige erfgoedvraagstukken.

1. 1. Stakeholdermapping-tool
   Een instrument om systematisch in kaart te brengen welke personen, groepen en organisaties verbonden zijn aan een object of plek. De tool helpt om verder te kijken dan voor de hand liggende betrokkenen en juist ook minder zichtbare stemmen in kaart te brengen.
2. Perspectieven-ophaalwerkwijze
   Een stapsgewijze aanpak met werkvormen en gespreksmethodieken om verschillende perspectieven, waarden en betekenissen op te halen. Deze werkwijze ondersteunt de gemeente bij het organiseren van gesprekken waarin ruimte is voor zowel waardering als kritiek, en waarin uiteenlopende ervaringen naast elkaar mogen bestaan.
3. Argumentatie- en afwegingstool
   Een hulpmidsdel om de opgehaalde perspectieven te ordenen en te wegen. Deze tool maakt inzichtelijk welke argumenten vóór en tegen erfgoedaanwijzing bestaan en helpt om tot een onderbouwde beslissing te komen.

Samen vormen deze drie onderdelen een samenhangende methodiek voor meerstemmige erfgoedaanwijzing. De toolkit biedt de gemeente Eindhoven handvatten om erfgoed niet alleen vanuit beleidskaders te beoordelen, maar ook vanuit de verhalen, waarden en ervaringen die in de stad leven.