Gruizenstraat Portaal

Arttenders werkt vanuit een ontwerpend onderzoek methode waarbij we vanuit een brede invalshoek steeds verder inzoomen op de programmering en het ontwerp van de straat. Het proces begon met uitgebreid desktopresearch om meer te weten te komen over de geschiedenis van Sittard-Geleen. Sittard kent een rijke historie met mythes en legendes. Zo stond het gebied rondom de Gruizenstraat vroeger bekend als ‘Klein Venetië’, een schilderachtig stukje stad waar de Molenbeek een vitale rol speelde en de stadsmolens voorzag van waterkracht.

Daarnaast werden beleidsstukken en visies van de gemeente doorgenomen, zodat de verschillende focuspunten vanuit de gemeente konden worden meegenomen in het uiteindelijke ontwerp. Ook alle technische randvoorwaarden werden onderzocht.

Uit oriënterende gesprekken bleek dat wildplassen in de openbare ruimte een grote bron van overlast is voor ondernemers en omwonenden van de Gruizenstraat. Arttenders deed daarom een aanvullende literatuurstudie naar nudging-maatregelen (het beïnvloeden van gedrag door subtiele signalen in de omgeving) om hier rekening mee te houden in het ontwerp.

Voor dit project werden verschillende partijen betrokken: beleidsdomeinen, ondernemers rondom de Gruizenstraat, bewoners en gebruikers. Vanuit de gemeente was het van belang dat jongeren uit Sittard-Geleen werden meegenomen in het ontwerpproces. Hiervoor werden de jongeren van de Breakfast Club, studenten van Hogeschool Zuyd (Communication and Multimedia Design), de jongerenadviesraad JÒNGK! en middelbare scholieren van het Graaf Huyn College betrokken.

Met mensen met verschillende expertise en belangen werden de eerste oriënterende gesprekken gevoerd. Individuele sessies werden gehouden met mensen vanuit de gemeente, stadsmanagement en de Breakfast Club. Zij gaven hun inzichten over hun ervaringen met de straat. Hieruit kwam naar voren dat het soms als een onveilige plek wordt ervaren en dat er sprake is van overlast. Als de straat aantrekkelijker en verlicht zou zijn, zou de onprettige sfeer afnemen en zou dit bijdragen aan de sociale cohesie in de straat.

In de co-creatiesessie ‘van waarden naar programma’   kwamen ondernemers, betrokkenen en verschillende domeinen vanuit de gemeente samen om na te denken over de waarden die zij belangrijk vinden voor de Gruizenstraat. Hierbij werd aangegeven dat de historie en tijdloosheid behouden moeten worden. Daarnaast moet de plek toegankelijk, veilig, comfortabel en een beleving zijn. De straat is momenteel meer een doorgang, maar ze wilden er graag een aantrekkelijke plek van maken waar mensen even kunnen verblijven.

De waarden die uit alle sessies naar voren kwamen vormen de bouwstenen voor het ontwerp:

• Historie & tijdloosheid: behoud van karakter
• Veiligheid & comfort: sfeervolle verlichting en openheid
• Ontmoeting & verblijf: zitgelegenheid en speelelementen
• Identiteit & beleving: iconisch en fotogeniek

Met jongerenadviesraad JÒNGK!, 82 leerlingen van het Graaf Huyn College en 18 studenten van Hogeschool Zuyd werden verschillende co-creatiesessies en een leerlijn ontwikkeld. De centrale vraag: “Wat zie je graag terug in de openbare ruimte voor jongeren in Sittard?”

De jongeren hoopten op een combinatie van licht en kleur voor veiligheid en levendigheid, vergroening en zitgelegenheid voor ontmoeting en rust, en een iconisch, opvallend en fotogeniek herkenningsteken waar bezoekers speciaal voor naar Sittard komen. Qua beeldtaal wensen zij organische vormen, veel kleurgebruik en speelse verlichting, geïnspireerd op de historie en natuur van de plek.

Actieve betrokkenheid van jongeren, buurtbewoners en andere belanghebbenden heeft geleid tot waardevolle inzichten die zijn vertaald naar een interactief ontwerp dat inspeelt op de dynamiek van de omgeving.

Het ontwerp voor Portaal verbindt verleden en heden in een eigentijds en uitnodigend ontwerp. Geïnspireerd door de rijke geschiedenis van Sittard, waar de Gruizenstraat ooit deel uitmaakte van ‘Klein Venetië’, streeft Portaal ernaar een unieke plek te creëren waar bezoekers worden ondergedompeld in een betoverende ervaring die zowel educatief als vermakelijk is.

Het concept verweeft verschillende tijdperken: links de strakke lijnen van moderne architectuur, in het midden de echo’s van een oude poort, rechts een symbiose waarin een eigentijdse poort de geschiedenis omarmt en een brug slaat tussen toen en nu.

De gewenste functionaliteiten zijn strategisch verdeeld en bewust gemengd toegepast om een multifunctioneel gebruik te waarborgen. Dit leidt tot ontmoetingen tussen verschillende doelgroepen en vergroot op natuurlijke wijze de sociale controle. Portaal biedt ruimte voor ontspanning, recreatie, spel, educatie en programmering, zowel overdag als ’s avonds.

Hellingen waarborgen de toegankelijkheid voor mensen met een fysieke beperking of ouders met kinderwagens, terwijl ze tegelijk speelaanleidingen bieden. De poorten zorgen voor windbreking, waardoor een knus hofje ontstaat dat omarmend en uitnodigend aanvoelt.

Een belangrijk aspect van het ontwerp is het aanpakken van ongewenst gedrag zoals wildplassen. Door de toepassing van een trompe-l’oeil en een dynamische lichtbeleving in de avond wordt dit gedrag actief ontmoedigd. De Gruizenstraat straalt met een dynamische lichtbeleving, waardoor het een levendige ontmoetingsplaats wordt waar de gemeenschap samenkomt.

De gemeente heeft besloten het project niet voort te zetten. Het schetsontwerp Portaal blijft als inspirerend voorbeeld staan van hoe co-creatie, historisch bewustzijn en functioneel ontwerp kunnen samenkomen tot een betekenisvolle transformatie van de openbare ruimte.