ONTWERPSTRATEGIE VOOR GEMEENSCHAPSGEVOEL

Volgens de huidige plannen over de transformatie van Hart van Zuid blijft het Metroplein voorlopig ongewijzigd. De leefbaarheid neemt in deze overgangsperiode af, terwijl hier juist kansen liggen.

Het Metroplein is een plek zonder gevoel van eigenaarschap en weinig sociale controle waar veel overlast wordt ervaren, vooral van dakloze personen en jongeren. De verbinding met het Metroplein wordt de komende jaren afgesloten, waardoor deze situatie zou verergeren.

In de complexiteit van deze opgave komen hardware (ruimtelijke ingreep), software (sociale programmering) en orgware (onderliggende systemen en samenwerkingsverbanden) samen. Dit betekent dat alleen het bevragen van de ruimtelijke kwaliteit niet voldoende is.

Het Zuidplein en de aangrenzende gebieden zijn ontwikkeld vanuit een grootstedelijke en commerciële ambitie. Dit resulteert in een gebrek aan menselijke maat, weinig ruimte voor lokaal eigenaarschap en sociale initiatieven in het gebied.

Op het Metroplein worden in de tijdelijke situatie 600 fietsen gestald. De huidige plaatsing van de fietsenstalling neemt de helft van het gebied in beslag en vormt daarmee een fysieke en sociale barrière. Het faciliteren van deze fietsenstalling op een andere manier wordt een succesindicator van de ruimte.

Stakeholders werden actief betrokken tijdens het ontwerpproces. De opgave werd gezamenlijk (her)gedefinieerd en vertaald naar maatschappelijke en ruimtelijke doelstellingen.

Tijdens co-creatiesessies werden leidende waarden en kansen geformuleerd. Hieruit bleek dat er behoefte is aan lokale en kleinschalige programmering en het betrekken van kwetsbare groepen in het gebied, in nauwe samenwerking met maatschappelijke organisaties.

In een aantal ontwerpworkshops en wandelingen in het gebied met buurtgenoten werd gezocht naar een reproduceerbare methode om een tijdelijke opgave vanuit de hardware, software en orgware aan te pakken. Hoe verhouden deze zich tot elkaar en welke betekenis kan een tijdelijke ontwikkeling op lange termijn hebben voor de sociale structuur in een gebied? Dit leidde tot een ontwikkelingsstrategie waarin de maatschappelijke impact leidend is voor de ruimtelijke kaders.

Op basis van gesprekken met bewoners werden programmering behoeften en kansen in kaart gebracht in relatie tot de ruimtelijke opgave. De ruimtelijke ingreep dient hierbij te allen tijde om de maatschappelijke opgave te realiseren.

Het onderzoek leidde tot zeven concrete aanbevelingen:

1. 1. Focus op de integrale opgave – Door na te denken over een repliceerbaar proces kunnen kosten worden bespaard in de aanloop en kan sneller een visie worden ontwikkeld met een uitvoeringsperspectief.
   2. Gebruik lokale waarden als toetsingskader – Voor de maatschappelijke effecten van programmatische en ruimtelijke ingrepen.
   3. Betrek kwetsbare doelgroepen – Door het faciliteren van informele en tijdelijke arbeidsrelaties met dakloze personen en jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt.
   4. Faciliteer een sociaal programma – In anders leegstaande panden..
   5. Verhoog de tijdelijke fietsenstalling – Voorkom dat de fietsenstalling de helft van het plangebied in beslag neemt en de sociale mogelijkheden blokkeert.
   6. Faciliteer sociale programmering – Van de buitenruimte om te voorzien in de behoefte aan ruimte voor ontmoeting, vergroening en identiteit, en zo het Metroplein tot een aangename verblijfsplek te maken.
   7. Creëer een ruimtelijke interventie – Met een duidelijke identiteit die kan dienen als testlocatie voor de gemeenschap in Zuid en ruimtelijk een divers programma kan faciliteren.

De visualisatie van de interventie vormt tevens een conceptuele stip op de horizon.

Als resultaat van de verkenning is er een advies met een aantal duidelijke aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling van de locatie, met een sterke verbinding tussen ruimte, programma en organisatie. Er liggen grote kansen om de locatie voor gebruikers te verbeteren.

De voormalige bowlingbaan is een uitstekende locatie voor maatschappelijke programmering, gericht op buurtbewoners. Heijmans, de eigenaar van het pand, heeft al gezegd open te staan om te onderzoeken in welke vorm dit mogelijk is. Ook werden aanvullende gesprekken gevoerd tussen de ontwikkelingscombinatie Hart van Zuid en het Leger des Heils om verder te praten over mogelijke ‘heitje voor een karweitje’-achtige constructies of andere vormen van samenwerking. Ondertussen wordt er druk gelobbyd om project uren beschikbaar te stellen om een sociaal programma te kunnen ontwikkelen en draagvlak en budget te genereren voor een ruimtelijke ingreep.

Naast de concrete adviezen biedt dit onderzoek ook een werkwijze en een precedent in hoe sociale en ruimtelijke ontwikkeling elkaar in een vroeg stadium kunnen ontmoeten en versterken. Sociaal ontwerp en landschapsarchitectuur kunnen elkaar aanvullen en bewoners en andere belanghebbenden krijgen een stem in het ontwerpproces.